Czy fresk można wykonać na starej farbie? Ocena podłoża w praktyce

Fresk a zwykłe malowanie ścian – różnice, które decydują o podłożu

Fresk „buon fresco”, „fresco secco” i współczesne imitacje

Słowo „fresk” bywa używane bardzo szeroko – od klasycznego malarstwa w mokrym tynku po współczesny mural wykonany farbą akrylową na lateksowej ścianie. Z punktu widzenia podłoża to zasadnicza różnica. Klasyczny buon fresco powstaje na świeżo nałożonym, wilgotnym tynku wapiennym. Pigment wnika w strukturę tynku i wiąże się wraz z nim, tworząc bardzo trwałą, zmineralizowaną warstwę.

Technika fresco secco (dosłownie „na sucho”) polega na malowaniu na już wyschniętym tynku – zwykle z użyciem spoiw organicznych (kleje, żywice, współcześnie także dyspersje akrylowe). Taki obraz jest bardziej zbliżony do tradycyjnego malowania ścian, ale nadal stawia podłożu wyższe wymagania niż zwykła farba pokojowa, bo powłoka ma tworzyć samodzielne dzieło, często o dużym nasyceniu barw i znacznym obciążeniu pigmentem.

Do tego dochodzą współczesne imitacje fresku: malarstwo ścienne farbami akrylowymi, lateksowymi, farbami do dekoracji wnętrz, a także systemy mineralne (silikatowe, wapienne), które udają wygląd fresku. W wielu realizacjach słowo „fresk” oznacza w praktyce mural dekoracyjny na farbach akrylowych lub lateksowych, wykonany na istniejącej powłoce malarskiej. Taka technika jest zwykle najbardziej tolerancyjna wobec starej farby, choć i tu nie można całkowicie zlekceważyć stanu podłoża.

Dlatego zanim padnie pytanie, czy fresk można wykonać na starej farbie, trzeba doprecyzować, o jaki fresk chodzi: mineralny w tynku, dekoracyjny wapienny, czy akrylowy mural na ścianie. Od tego zależy zarówno sposób przygotowania ściany, jak i odpowiedź na pytanie, czy stare warstwy farby mogą pozostać.

Dlaczego podłoże pod fresk i mural jest bardziej wymagające

Zwykłe malowanie ścian farbą pokojową najczęściej polega na odświeżeniu koloru, wyrównaniu plam, lekkim kryciu poprzedniej barwy. Sama farba jest stosunkowo cienka, często dosyć elastyczna i w razie problemów łatwo ją przemalować. Fresk lub mural pracuje z podłożem inaczej – tworzy gęstą, mocno napigmentowaną warstwę, która często ma większe naprężenia własne niż prosta powłoka malarska.

Do tego dochodzą kwestie estetyczne. Pęcherz, odspoina czy włosowate pęknięcie pod zwykłą białą farbą bywa akceptowalne przez kilka lat. Pod freskiem – zwłaszcza o ciemniejszej, nasyconej kolorystyce – każdy defekt podłoża prędzej czy później „wyjdzie” na obraz. Widać go dużo wyraźniej, a naprawa jest znacznie bardziej kłopotliwa niż przy zwykłym przemalowaniu ściany.

Podłoże pod fresk musi więc być nie tylko „jako tako równe”, ale przede wszystkim:

• nośne – stare warstwy nie mogą się odspajać ani łuszczyć,
• stabilne – bez luźnych fragmentów tynku, pustek, bąbli i odparzeń,
• przewidywalne – bez niespodzianek w postaci farb klejowych pod spodem, tłustych plam, nieprzyczepnych gładzi,
• dostosowane do rodzaju technologii – szczególnie przy farbach mineralnych i wapiennych.

W praktyce oznacza to znacznie dokładniejszą ocenę ściany, bardziej rygorystyczne testy nośności i często bardziej rozbudowane przygotowanie powierzchni niż przy typowym malowaniu.

Jak technika malarska wpływa na podejście do starej farby

Rodzaj planowanej techniki ma kluczowe znaczenie dla decyzji, czy można zostawić starą farbę. W uproszczeniu można przyjąć następującą zasadę: im bardziej mineralna i „oddychająca” technika, tym mniej toleruje ona stare, szczelne i organiczne powłoki.

Dla farb i tynków wapiennych, silikatowych czy systemów typowo „freskowych” wymaga się zwykle:

• podłoża mineralnego,
• bez warstwy farb klejowych, olejnych, grubej „kanapki” dyspersyjnej,
• o określonej chłonności i porowatości.

Z kolei dla murali akrylowych i lateksowych często dopuszcza się malowanie bezpośrednio na istniejącej, dobrze związanej farbie dyspersyjnej, o ile spełnia ona kryterium nośności i stabilności.

Techniki mieszane – np. laserunki wapienne na podkładzie akrylowym, efekty dekoracyjne na bazie żywic silikatowych na ścianie z farbą lateksową – wymagają już dokładnego sprawdzenia wytycznych producenta. Część systemów posiada dedykowane warstwy sczepne (podkłady pod farby mineralne), które tworzą mostek między starą farbą a nową, mineralną powłoką.

Kiedy „fresk” jest w praktyce dekoracją na farbie lateksowej

W wielu realizacjach mieszkaniowych „fresk” oznacza po prostu malowidło ścienne farbami akrylowymi lub lateksowymi wykonane na istniejącej, jednolicie pomalowanej ścianie. W takim przypadku technicznie mamy do czynienia z kolejną warstwą farby dyspersyjnej, tyle że malowaną ręcznie, z większą ilością kolorów i przejść tonalnych.

Takie rozwiązanie:

• dopuszcza w większości przypadków pozostawienie starej farby,
• wymaga jednak pewności, że ta farba jest dobrze związana z tynkiem i nie tworzy kruchej, odpadającej skorupy,
• pozostaje całkowicie zależne od kondycji istniejącej powłoki – jeśli ta się odspoi, odpadnie także cały mural.

Dlatego nawet jeżeli fresk ma mieć charakter typowo dekoracyjny, wykonany „jak obraz” na farbie lateksowej, opłaca się poświęcić czas na rzetelną ocenę ściany. Kilka prostych testów pozwala uniknąć sytuacji, w której po roku cała praca zaczyna pękać, łuszczyć się lub odchodzi płatami razem z dawną farbą.

Czy fresk można wykonać na starej farbie? Odpowiedź w kategoriach „to zależy”

Kluczowe pytania przed podjęciem decyzji

Zamiast szukać jednej odpowiedzi „tak” lub „nie”, rozsądniej jest przejść przez kilka kontrolnych pytań. To one wyznaczą kierunek postępowania z istniejącą powłoką malarską:

• Jaki rodzaj fresku lub muralu jest planowany? Mineralny, wapienny, silikatowy, akrylowy, mieszany?
• Jaki jest rodzaj starej farby? Wapienna, klejowa, akrylowa, lateksowa, silikonowa, olejna?
• W jakim stanie jest podłoże pod tą farbą? Nowy tynk, stary, z pęknięciami, częściowo odspojony?
• Ile warstw farby znajduje się na ścianie? Jedna–dwie, czy kilkanaście po kolejnych remontach?
• Jakie są warunki użytkowania pomieszczenia? Suche wnętrze mieszkalne, wilgotna klatka schodowa, łazienka, korytarz o dużym natężeniu ruchu?

Odpowiedzi na te pytania pozwalają ocenić ryzyko. Jeżeli planowany jest mineralny fresk wapienny, a ściana ma kilka warstw farby lateksowej na pękającym tynku gipsowym, to usunięcie starej powłoki staje się w praktyce koniecznością. Jeżeli zaś chodzi o akrylowy mural w salonie na jednej warstwie dobrze trzymającej się farby dyspersyjnej – często wystarczy przetestować nośność i odpowiednio zagruntować.

Sytuacje, w których malowanie na starej farbie jest co do zasady dopuszczalne

W wielu typowych wnętrzach mieszkalnych wykonanie fresku lub muralu na istniejącej powłoce jest możliwe, jeżeli spełnione są podstawowe warunki techniczne. Dotyczy to głównie rozwiązań na bazie farb akrylowych i lateksowych, ewentualnie z użyciem lekkich mas dekoracyjnych przeznaczonych do kładzenia na farby dyspersyjne.

Co do zasady można rozważyć pozostawienie starej farby, gdy:

• ściana była malowana 1–3 razy, bez widocznej „grubej skorupy”,
• brak jest łuszczenia, pęcherzy, odspojonych płatów,
• test taśmy malarskiej nie wyrywa farby w sposób istotny,
• powierzchnia nie kredowi się w nadmiernym stopniu (nadmierne pylenie),
• pomieszczenie jest suche, bez śladów trwałego zawilgocenia.

W takim przypadku najczęściej wykonuje się:

• odkurzenie i umycie ściany (odtłuszczenie, usunięcie kurzu i brudu),
• lokalne naprawy ubytków, rys, drobnych pęknięć,
• gruntowanie odpowiednim preparatem pod farby dyspersyjne,
• opcjonalnie przemalowanie ściany kolorem tła (np. jasnym, neutralnym) i dopiero na nim wykonanie malowidła.

Takie podejście sprawdza się przy większości współczesnych murali w salonach, pokojach dziecięcych czy biurach.

Sytuacje, w których usunięcie starej farby staje się koniecznością

Istnieje szereg sytuacji, w których pozostawienie starej powłoki malarskiej jest bardzo ryzykowne lub z góry wyklucza poprawne wykonanie fresku. Najczęściej dotyczy to technik mineralnych oraz ścian w słabym stanie technicznym.

Do grupy „wysokiego ryzyka” należą w szczególności:

• freski wapienne i silikatowe – wymagające kontaktu z mineralnym, chłonnym podłożem,
• farby klejowe i wapienne pod warstwami nowszych farb – rozmiękające pod wpływem wody, osłabiające przyczepność,
• ściany z wieloma warstwami farb dyspersyjnych – tzw. „kanapka”, która przy kolejnym obciążeniu może zacząć się odspajać całymi płatami,
• pomieszczenia zawilgocone, z zaciekami, śladami pleśni, odsaleniami na tynku,
• widoczne łuszczenie, pęcherze, bąble – szczególnie w okolicy mostków cieplnych i nad grzejnikami.

W takich warunkach każda dodatkowa, cięższa powłoka (a mural z gęsto kładzioną farbą lub masą dekoracyjną do nich należy) zwiększa naprężenia w systemie i przyspiesza odspajanie. W przypadku technik wapiennych i silikatowych dochodzi jeszcze kwestia kompatybilności chemicznej – farby mineralne nie są przeznaczone do kładzenia na klasyczne wielowarstwowe farby lateksowe i akrylowe.

Przykład z praktyki: fresk akrylowy w salonie vs. fresk wapienny w wilgotnej klatce

Prosty przykład dobrze pokazuje różnicę wymagań. W mieszkaniu na nowym osiedlu inwestor zamawia akrylowy mural na ścianie salonu. Ściana była malowana raz farbą lateksową, jest równa, bez pęknięć, bez zacieków. Test taśmy malarskiej nie wykazuje odspajania, powierzchnia jest lekko matowa, nie kredowa. W takiej sytuacji wykonawca po umyciu, odtłuszczeniu i ewentualnym gruntowaniu może stosunkowo bezpiecznie wykonać fresk na istniejącej farbie.

Drugi przypadek: klatka schodowa w starej kamienicy, ściany wielokrotnie malowane farbami nieznanego pochodzenia, widoczne zacieki, wilgotne narożniki, wybrzuszenia tynku przy posadzce. Inwestor marzy o fresku wapiennym, „jak w starej włoskiej kamienicy”. Tu technicznie właściwe będzie:

• usunięcie wszystkich luźnych i łuszczących się powłok aż do stabilnego tynku,
• odkucie odspojonych fragmentów, naprawa tynku,
• rozwiązanie problemu wilgoci (izolacja, wentylacja),
• zastosowanie systemu tynków i farb wapiennych na odpowiednio przygotowanym mineralnym podłożu.

Pozostawienie starej farby w takim miejscu oznaczałoby niemal pewne problemy z przyczepnością i trwałością fresku w krótkim czasie.

Rodzaje starych farb i tynków – co współpracuje z freskiem, a co nie

Jak rozpoznać rodzaj istniejącej farby prostymi metodami

Dokładne rozpoznanie rodzaju starej farby nie zawsze jest możliwe bez badań laboratoryjnych, jednak w warunkach domowych lub na budowie stosuje się kilka prostych testów orientacyjnych. Dają one wystarczająco dobrą wskazówkę, jak zachowa się podłoże pod nowym freskiem.

Najczęściej używa się:

• testu na kredowanie – przetarcie ściany suchą dłonią lub białą szmatką; intensywne brudzenie świadczy często o farbie wapiennej lub starej, słabej farbie klejowej,
• testu z wodą – zwilżenie fragmentu ściany; farby klejowe i wapienne łatwo się rozmazują i „slugują” pod wilgocią, farby dyspersyjne zwykle pozostają stabilne,

Proste próby mechaniczne – skrobanie, rysy, opukiwanie

Oprócz testów związanych z wodą i pyleniem wykonawcy stosują zestaw prostych prób mechanicznych. Pozwalają one zorientować się, jak „trzyma się” stara powłoka i czy kolejne warstwy (farba, ewentualny nowy tynk, masa dekoracyjna) nie będą nadmiernym obciążeniem.

Najczęściej sprawdza się:

• skrobanie ostrym narzędziem – nożyk, szpachelka lub nawet stary śrubokręt; nacinając i podważając warstwy farby, można zobaczyć, ile ich jest i jak odspajają się od tynku,
• rysy kontrolne – kilka krzyżujących się rys wykonanych ostrym narzędziem, a następnie próba „zrolowania” farby paznokciem lub szpachelką,
• opukiwanie ściany – ręką lub młotkiem (delikatnie); głuchy dźwięk zwykle świadczy o odspojeniu tynku od muru, co może wymagać odkuć przed jakąkolwiek dekoracją.

Jeżeli przy lekkim skrobaniu odpadają całe płaty starej farby, pod spodem widać kredowy, sypiący się podkład lub pęknięty tynk, dalsze prace na istniejącej powłoce niosą wysokie ryzyko. W takiej sytuacji nawet najlepiej wykonany fresk „trzyma się” w praktyce na najsłabszej warstwie, która prędzej czy później ulegnie odspojeniu.

Reakcje farb na rozpuszczalniki i środki czyszczące

Przy starszych powłokach, gdzie nie ma pewności, czy mamy do czynienia z farbą olejną, emalią, czy wczesną farbą akrylową, przydaje się prosty test z użyciem rozpuszczalników. Wykonuje się go zawsze punktowo, w niewidocznym miejscu.

Stosuje się m.in.:

• alkohol etylowy lub izopropylowy – zwilżenie szmatki i pocieranie; część starych farb klejowych lub niskiej jakości dyspersyjnych może się rozmazywać,
• benzyna ekstrakcyjna – pomocna przy identyfikacji farb olejnych i emalii; jeżeli powłoka mięknie, lekko matowieje i daje się zarysować paznokciem, można podejrzewać stare farby rozpuszczalnikowe,
• płyn do mycia naczyń w wodzie – test odporności na delikatne środki myjące; jeśli farba rozmywa się już na tym etapie, jest zbyt słaba, by stać się stabilnym podłożem dla fresku.

Wynik testów wpływa nie tylko na decyzję „zostawić czy usunąć starą farbę”, ale również na dobór środków myjących i gruntów. Ściana, która reaguje na delikatne detergenty, wymaga bardzo ostrożnego mycia i najczęściej częściowego lub całkowitego usunięcia powłoki.

Połączenie wyników testów – kiedy ryzyko jest akceptowalne

Pojedynczy test rzadko daje pełny obraz. Typowe postępowanie to zebranie wyników kilku prostych prób, a następnie ocena ich łącznie. W praktyce wykonawca zadaje sobie pytanie: „jak duże jest prawdopodobieństwo, że coś zacznie się dziać z powłoką w ciągu najbliższych kilku lat?”.

Za stosunkowo bezpieczne (przy muralach akrylowych/lateksowych) można uznać podłoże, które:

• nie kredowi się nadmiernie,
• nie rozmywa się pod wpływem wody,
• nie reaguje gwałtownie na delikatne mycie,
• przechodzi test taśmy malarskiej bez znaczących ubytków,
• przy mechanicznym skrobaniu zachowuje się stabilnie – farba nie odchodzi płatami, brak „kanapek” słabo połączonych warstw.

Jeśli choć dwa–trzy z powyższych punktów budzą wątpliwości (np. ściana kredowi się, a przy skrobaniu odpadają całe fragmenty powłoki), bezpieczniej założyć częściowe lub całkowite usunięcie starej farby, w zależności od skali problemu.

Mineralne freski a test chłonności podłoża

Przy freskach wapiennych, silikatowych lub na tynkach glinianych szczególnie istotna jest chłonność podłoża. Farba mineralna „pracuje” z tynkiem inaczej niż klasyczna farba akrylowa, potrzebuje bowiem wymiany wilgoci i reakcji chemicznych z warstwą nośną.

Chłonność sprawdza się w prosty sposób: zwilża się niewielki fragment ściany wodą (np. pędzlem lub gąbką) i obserwuje, jak szybko powierzchnia ciemnieje i wysycha. Dodatkowo można wykonać:

• test kropli – na ścianę nanosi się pojedynczą kroplę wody; jeżeli wsiąka w ciągu kilkunastu–kilkudziesięciu sekund, podłoże zwykle jest odpowiednio chłonne,
• test większej plamy – fragment ok. 10 × 10 cm zwilża się równomiernie; zbyt długie „stanie wody” bez wsiąkania oznacza słabą chłonność, charakterystyczną dla farb lateksowych i olejnych.

Przy powłokach o bardzo niskiej chłonności (typowe, mocne farby lateksowe, emalie) klasyczne freski mineralne stają się technicznie problematyczne. Rozwiązaniem bywa zastosowanie specjalnych warstw pośrednich lub rezygnacja z techniki mineralnej na rzecz systemów akrylowych.

Ocena stanu ściany krok po kroku – zanim pojawi się pierwszy szkic

Oględziny ogólne – światło, odległość, perspektywa

Formalne testy mają sens, jeżeli poprzedzi je uważna obserwacja całej powierzchni. Dobrą praktyką jest ocena ściany w różnym oświetleniu – zarówno w świetle dziennym, jak i sztucznym – oraz z różnych odległości.

Na tym etapie sprawdza się przede wszystkim:

• równość płaszczyzny – długie smugi światła bocznego (np. z okna) ujawniają wszelkie fale, łaty, miejscowe wybrzuszenia,
• pęknięcia i rysy – pionowe, poziome, ukośne; ich przebieg i szerokość mówią sporo o pracy przegrody,
• ślady zawilgocenia – zacieki, odbarwienia, zmatowienia, naloty pleśni, odparzenia tynku,
• miejsca wcześniejszych napraw – łatane fragmenty z inną fakturą, przyklejone taśmy zbrojące, miejscowe „łaty” gładzi.

Już sama obserwacja pozwala podzielić ścianę na strefy: stabilne, wymagające drobnych napraw oraz problematyczne (wilgotne, pękające, odspojone). Fresk rzadko bywa neutralny – często eksponuje nierówności, zamiast je maskować. Dlatego lepiej zidentyfikować potencjalne kłopoty na początku niż po wykonaniu szkicu.

Analiza pęknięć – dekoracja a praca konstrukcji

Pęknięcia nie zawsze są przeciwwskazaniem do wykonania fresku, ale wymagają rozróżnienia: czy mamy do czynienia z włosowatymi rysami w warstwie gładzi, czy z pęknięciami wynikającymi z pracy konstrukcji budynku.

Przydatne rozróżnienie:

• mikrorysy i spękania skurczowe – gęsta siateczka cienkich, płytkich rys, zwykle wynikających z wysychania gładzi lub tynku; często dają się naprawić przez przeszpachlowanie i zbrojenie siatką,
• pęknięcia biegnące przez kilka warstw – szersze, wyraźne rysy, czasem widoczne także na sąsiednich ścianach czy sufitach; wymagają oceny, czy nie są objawem głębszych problemów (osiadanie budynku, ruchy stropu),
• pęknięcia przy nadprożach, ościeżach, narożach – miejsca newralgiczne, w których naprężenia są naturalnie większe; dekoracja może tam być możliwa, ale po rzetelnej naprawie.

Przy fresku, szczególnie szczegółowym, każde późniejsze „otwarcie” pęknięcia przebije się przez warstwę malowidła. Dlatego czasem rozsądniej jest przenieść główne motywy w mniej obciążone fragmenty ściany, a newralgiczne miejsca pozostawić jako tło, ewentualnie z prostszą kompozycją.

Zawilgocenie, wykwity, pleśń – czerwone flagi dla fresku

Trwałe zawilgocenie i problemy biologiczne to jedne z głównych przeciwwskazań do bezpośredniego wykonywania fresków. Nawet jeżeli technicznie malowanie jest możliwe, ryzyko szybkiej degradacji jest wysokie.

Przy oględzinach zwraca się uwagę na:

• ciemniejsze plamy i zacieki – często świadczą o przenikaniu wody z dachu, tarasu lub łazienki sąsiadów,
• wykwity solne (białe naloty, „szron” na tynku) – charakterystyczne dla murów zawilgoconych od gruntu lub nieszczelnych instalacji,
• naloty pleśni i grzybów – ciemne, zielone lub czarne kropki i plamy, zwykle w narożach, za meblami, nad listwami przypodłogowymi.

W takich miejscach kluczowe jest usunięcie przyczyny wilgoci (izolacje, naprawa dachu, poprawa wentylacji) oraz sanacja podłoża. Samo „zamaskowanie” problemu nową warstwą farby dekoracyjnej czy freskiem kończy się niemal zawsze powrotem plam, łuszczeniem i odspajaniem. Fresk staje się wtedy droższą wersją tymczasowego „plastra” na problem konstrukcyjny lub instalacyjny.

Mapa ściany – wyznaczenie stref pod fresk i pod naprawy

Po ogólnych oględzinach i podstawowych testach praktycznym krokiem jest sporządzenie prostej „mapy” ściany. Może to być szkic na kartce lub zdjęcie z naniesionymi oznaczeniami. Chodzi o to, by jasno rozróżnić, gdzie malowidło może powstać od razu, a gdzie potrzebne są prace przygotowawcze.

Zwykle wyróżnia się:

• strefy stabilne – bez pęknięć, bez śladów wilgoci, ze zdrową powłoką farby,
• strefy wymagające napraw miejscowych – pojedyncze ubytki, rysy, miejscowe łuszczenie farby,
• strefy krytyczne – większe odspojenia tynku, widoczne zawilgocenia, stare „łatane” fragmenty, które wymagają głębszych działań.

Taka mapa ułatwia zarówno wycenę prac, jak i późniejsze planowanie kompozycji. Czasem rozsądniej jest przesunąć główny motyw fresku o kilkadziesiąt centymetrów, by uniknąć newralgicznego miejsca, niż inwestować w rozbudowane naprawy o niepewnym efekcie.

Testy nośności starej farby – proste metody z warsztatu wykonawcy

Test taśmy malarskiej – szybka próba przyczepności

Test z użyciem taśmy malarskiej to jedna z najprostszych metod wstępnej oceny nośności powłoki. Można go wykonać samodzielnie, przed zaproszeniem wykonawcy, by zorientować się, z czym ma się do czynienia.

Przebieg testu zazwyczaj wygląda następująco:

1. Powierzchnia ściany w wybranym miejscu jest sucha i czysta (bez świeżego kurzu).
2. Na ścianę nakleja się fragment dobrej jakości taśmy malarskiej, mocno dociskając całą powierzchnią dłoni.
3. Po kilkunastu–kilkudziesięciu sekundach taśmę odrywa się zdecydowanym ruchem, pod kątem zbliżonym do 45–90°.
4. Ocenia się, ile farby przeszło na taśmę i czy na ścianie powstały wyraźne ubytki.

Jeżeli na taśmie pozostają jedynie śladowe ilości pigmentu, a powierzchnia ściany nie wykazuje wyraźnych „łatek” wyrwanych z farby, podłoże zwykle można uznać za wstępnie nośne. Odrywanie całych płatów powłoki lub wykruszanie się jej na granicach starej gładzi i tynku jest sygnałem do bardziej zdecydowanych działań – w skrajnym przypadku do całkowitego usunięcia starej farby.

Test siatki nacięć – dokładniejsza ocena problematycznych miejsc

Gdy ściana budzi wątpliwości (widoczne łuszczenie, „skorupa” wielu warstw farby), stosuje się test siatki nacięć. Jest to uproszczona, warsztatowa wersja prób opisywanych w normach technicznych.

Próba przebiega w kilku krokach:

1. Nożykiem lub specjalnym nożem do testów wykonuje się serię równoległych nacięć (np. co 2–3 mm), a następnie kolejną serię prostopadłą – tak, by powstała drobna kratka.
2. Na obszar nacięć nakleja się fragment taśmy o dobrej przyczepności, dociska dokładnie, szczególnie na styku linii cięcia.
3. Po krótkim czasie taśmę odrywa się zdecydowanym ruchem.
4. Ocenia się, ile małych „kwadracików” farby zostało wyrwanych z podłoża.